Samkhya is de theoretische basis van de yogafilosofie

De Samkhya school is de oudste van de zes Darshana’s. Deze filosofie is mogelijk ouder dan de Veda’s, maar de eerste tekst van de Samkhya filosofie, de Samkhya Sutra’s, is opgesteld door Kapila, in de 6e eeuw voor Chr. Dit is niet de voornaamste tekst van de Samkya school, omdat de Samkhya Sutra’s maar deels bewaard zijn gebleven. De belangrijkste tekst voor de Samkhya school is de Samkhya Karika, zo’n 300 jaar later opgesteld door Isvarakrishna, waar de methode van Samkhya volledig uiteen wordt gezet. 

Samkhya is een dualistische filosofie en ziet onze zichtbare en onzichtbare wereld als bestaande uit twee krachten: purusha, onveranderlijk bewustzijn en prakriti, veranderlijke natuur. Wanneer deze twee eeuwige krachten samenkomen ontstaat het universum en het leven. Het woord Samkhya, of soms geschreven als Sankhya, betekent tellen, rekenen of redeneren. De Samkhya filosofie maakt een onderverdeling van het universum in 25 tattva’s (‘datheid’). De eerste is prakriti, de natuur. Uit de natuur komt het intellect, ons individualisme en het denkvermogen voort. Er zijn 5 zintuigen, 5 organen van actie (spreken, handen, voeten, uitscheiding en voortplanting), 5 subtiele elementen (geluid, gevoel, vorm, smaak en geur) en 5 grofstoffelijke elementen (aarde, water, vuur, lucht en ether). De 25e tattva is purusha, het bewustzijn. Het doel van deze methodologie is om onderscheid te leren maken tussen natuur en bewustzijn.

De eerste sutra van de Samkhya Karika leest: ‘Het ultieme doel van de mens is het volledig teniet doen van het drievoudige lijden.’ Dit is lijden door mentale of fysieke pijn dat voortkomt vanuit jouw eigen denkvermogen, lijden door andere mensen of dieren en lijden door krachten van de natuur, zoals brand, aardbevingen of overstromingen. Dit lijden is te verzachten door veel verschillende middelen, maar er is maar één permanente oplossing volgens de Samkhya school. Dat is het bereiken van bevrijding door de realisatie dat het ware zelf puur bewustzijn is, gescheiden van de veranderende natuur. Deze realisatie verbreekt de illusie van identificatie met de natuur, dat de oorzaak is van al het lijden. 

De Yoga filosofie is gebaseerd op de Samkhya filosofie. De Samkhya is het theoretische raamwerk waarop de Yoga voortbouwt. Yoga heeft een aantal praktische methodes voor beoefenaars van verschillende niveaus, terwijl de Samkhya met name gericht is op kennis als methode tot bevrijding.