Yogafilosofie: Wat zijn de klesha’s?
- Yoga met Lieneke
Het doel [van Kriya Yoga] is het bereiken van Samadhi en het minimaliseren van de Klesha’s. Avidya, Asmita, Raga, Dvesa en Abhinivesha zijn de 5 Klesa’s. Het opgeslagen karma, voortgekomen uit de klesha’s, wordt ervaren in huidige en toekomstige levens.
Klesha betekent gekleurd, onzuiver of pijnlijk. De vijf klesha’s veroorzaken karma en dus pijn en lijden. Ze kunnen worden verzacht door de beoefening van Kriya Yoga.
De 5 klesha’s zijn avidya, onwetendheid; asmita, ik-besef; raga, verlangen; dvesa, afkeer en abhinivesha, angst.
Avidya
Ontwetendheid is het zien van het vergankelijke als onvergankelijk, dat wat onzuiver is als zuiver, pijn als genot en het niet-zelf als het zelf.
Avidya in de yogafilofie is meer dan gewone ontwetendheid, het is niet slechts een gebrek aan informatie of kennis. Het is een spiritueel gebrek aan verbinding, een verkleuring van de realiteit. Het vergankelijke zien als onvergankelijk, bijvoorbeeld het idee dat het ego of de persoonlijkheid de ziel is en dat deze ziel onsterfelijk is, is een verkeerd begrip van de werkelijkheid en dus avidya. Pijn vergissen voor plezier is iets wat we dagelijks doen. Het drinken van een glas alcohol, het roken van een sigaret, het eten van ultra bewerkte voeding; veel mensen denken dat ze ‘genieten’, maar feitelijk doen ze zichzelf pijn.
Avidya, onwetendheid, is de klesha, vanwaaruit de andere 4 klesha’s voortkomen (sutra 2.4). Onwetendheid leidt tot andere gekleurde mentale staten als verlangen, afkeer en angst.
asmita
Bewustzijn en het denkvermogen lijken één, dit is ik-besef.
Asmita, ik-besef, betekent dat we het bewustzijn verwarren met wat we tegenwoordig ons ego, denkvermogen, intellect of zelfbewustzijn noemen. Het lijkt alsof het ‘ik’ is, die denkt, voelt, ziet en ervaart. In werkelijkheid is het het bewustzijn dat ervaart door middel van het denkvermogen.
Vaak hoor je de zin ‘je bent niet je lichaam’, of ‘je bent niet je gedachten’, maar asmita zit hier nog een stap vóór. Ik-besef betekent niet dat je je identificeert met je lichaam. Asmita betekent dat je het bewustzijn verwart met de je die zich vervolgens identificeert met het lichaam. Of de gedachten, emoties, herinneringen, trauma’s, persoonlijkheid, etc.Â
Net zoals onwetendheid betekent dat je de werkelijkheid niet ervaart zoals deze is. Het ik-besef is een beperking van het bewustzijn, door het een vorm en een naam te geven.
raga en dvesha
Verlangen komt voort uit plezier. Afkeer komt voort uit pijn.
Raga betekent dat je jezelf hecht aan plezier, aan fijne ervaringen. Je verlangt naar herhaling van liefde, van warmte, van genot. Je voelt je gehecht aan jouw huis, jouw bezittingen, jouw kleding. Je denkt en voelt, dit is ‘van mij’. Raga is verlangen, aantrekkingskracht, gehechtheid, verslaving, bezitten en eigendom.Â
Dvesha betekent dat je een afkeer hebt voor pijn, ongemak en vervelende ervaringen. Je vermijdt situaties die moeilijk zijn, mensen die je pijn hebben gedaan. Je voelt weerstand tegen veranderingen, je wordt boos bij tegenslag. Dvesha is afkeer, weerstand, walging, boosheid en haat.
abhinivesha
Vasthouden aan het leven, vloeit voort vanuit zichzelf, en is zelfs gevestigd in de wijzen.
Abhinivesha is tweeledig, het betekent vasthouden aan het leven en daardoor tegelijkertijd ook angst voor de dood.Â
Het vasthouden aan het leven is geen intellectuele opgave en er zijn géén uitzonderingen. Niemand ontkomt eraan; zelfs ‘de wijzen’ worden erdoor beheerst. Elk organisme in deze wereld is erop gebrand om te overleven; dit is de essentie van ons bestaan en kan niet ongedaan worden gemaakt.Â
Abhinivesha vloeit uit zichzelf, of onszelf, voort. Dit betekent dat het onze eigen gewoontes, overtuigingen en geloofsopvattingen zijn, die abhinivesha in stand houden. We zijn extreem gehecht aan ons lichaam, onze emoties en onze ideeën en deze loslaten roept een existentiële angst in ons op.Â
Conclusie
De klesha’s zijn niet goed of slecht, ze beschrijven slechts een mechanisme in de natuur. Doordat we ons niet bewust zijn van onze ware aard (avidya), identificeren we ons met het denkvermogen (asmita). We verlangen en ontwikkelen afkeer voor ideeën, objecten, personen en situaties (raga en dvesha) en tot slot houden we vast aan het leven (abhinivesha).Â
Patanjali beschrijft kriya yoga als de manier om de klesha’s te minimaliseren, om de gekleurde mentale staten die ons weerhouden om de realiteit te zien zoals deze is, te doorbreken. Kriya yoga bestaat uit 3 onderdelen: Tapas, discipline; svadhyaya, zelfstudie en Isvara-Pranidhana, overgave.
© 2025 Lieneke’s Yoga Company