Ultra Bewerkte Voeding is geen voeding

Ultra Bewerkte Voeding, of Ultra Processed Food (UPF), kun je eten, maar het is géén voeding. Het zit vol met toegevoegde vitaminen en wordt in de markt gezet als ‘gezond’, maar het zijn lege calorieën en het maakt je lichaam ziek. Het eten van UPF veroorzaakt (o.a.) overgewicht, hart- en vaatziekten, diabetes, depressie en verschillende soorten kanker. 

De cijfers zijn schokkend. 70% van alle producten in de supermarkt in Nederland zijn UPF en het dieet van de gemiddelde Nederlandse bestaat voor 61% uit UPF. Net iets meer dan de helft van de Nederlanders boven de 18 jaar heeft (ernstig) overgewicht en de kans op het krijgen van kanker is tegenwoordig 1 op 2. 

De reden dat 70% van de supermarkt vol ligt met UPF is dus niet de volksgezondheid. De enige ‘winnaar’ is de voedselindustrie, die door industriële en chemische manipulatie van voeding, lang houdbare, verslavende en makkelijk te consumeren ‘voeding’ met veel winst kan verkopen. 

In deze blog vertel ik je wat UPF precies is, zodat je begrijpt waarom het zo schadelijk is voor jouw gezondheid, waarom het zo moeilijk is om het niet te eten en waarom het absoluut essentieel is dat je het zo veel mogelijk vermijdt. 

De Nova classificatie

In Westerse landen, met name de Verenigde Staten en Engeland, met Nederland niet ver hier vandaan, speelt het probleem van overgewicht en welvaartsziekten al zo lang, dat de oorzaak hiervan niet duidelijk zichtbaar is. Is het omdat we te veel vet eten, of is suiker de boosdoener? Krijgen we niet genoeg eiwitten binnen, of bewegen we simpelweg niet genoeg? Waarom zijn we zo ongezond? 

De oorzaak van de toename in overgewicht en ziekten wordt pas duidelijk als je kijkt naar landen waarin het dieet heel plotseling is veranderd, zoals in Brazilië. Het originele Braziliaanse dieet bestond vooral uit lokale groenten, zoete aardappels, mais en fruit, met noten, bonen, wild en vis. De introductie van UPF was niet geleidelijk, zoals bij ons, maar plotseling en radicaal. Waar hiervoor overgewicht, hart- en vaatziekten en diabetes relatief zeldzaam waren, zijn het nu grote gezondheidsproblemen voor de Braziliaanse bevolking.  

In 2009 hebben Braziliaanse wetenschappers het NOVA classificatie systeem ontwikkeld en voor het eerst UPF gedefinieerd. Het NOVA systeem deelt voeding op in 4 groepen: 

1. Onbewerkte of minimaal bewerkte voeding, zoals groente, fruit, kruiden, en eieren, maar ook yoghurt, bloem en pasta.
2. Ingrediënten om mee te koken, zoals olie, boter, suiker, zout, azijn en honing. 
3. Bewerkte voeding, zoals fruit in siroop, bonen uit blik, gezouten noten, kaas en brood, koekjes en cake (gemaakt van de ingrediënten uit groep 1 en 2). 
4. Ultra Bewerkte Voeding

Ultra bewerkte voeding

UPF’s zijn samenstellingen van ingrediënten, veelal gecreëerd en geproduceerd door fabrieksprocessen. Het begint met het opdelen van echte voeding in substanties, suikers, oliën en vetten, eiwitten en zetmeel. Deze substanties worden veelal onttrokken uit een klein aantal planten die veel opleveren (mais, granen, soya, palm) en door het pureren en vermalen van karkassen van dieren, verkregen vanuit intensieve veehouderij. Deze substanties worden vervolgens gehydrolyseerd, gehydrogeneerd of blootgesteld aan andere chemische modificaties. De volgende stap in het proces is het gebruik van andere industriële processen, zoals persen, vormen en frituren. Voedselstoffen zoals fructosestroop, maltodextrine, hydrogeneerde oliën, weipoeder, smaakversterkers, zoetstoffen, verdikkingsmiddelen, kleurstoffen, gums, etcetera, vermommen de smakeloosheid en het onwenselijke uiterlijk van de fabrieksmatig verkregen substanties, en ze maken het eindproduct aantrekkelijk om te zien, proeven, ruiken en eten. Het fabrieksproces eindigt met mooie verpakkingen van synthetische materialen. 

UPF neemt langzaam maar zeker de andere 3 categorieën over. De ingrediënten van UPF zijn goedkoop, ze hebben een lange houdsbaarheiddatum, UPF is makkelijk en (bijna) direct te consumeren, UPF is zacht, waardoor je er makkelijk veel van eet. De marketing van UPF is agressief, gericht op kinderen en zit vol met valse claims en misinformatie. Groene labels in supermarkten worden gekocht en zijn zonder betekenis. Wetenschappelijk onderzoek en zelfs organisaties die voor de volksgezondheid zouden moeten opkomen, worden gesponsord en dus beïnvloed door de machtige voedselindustrie. 

misinformatie

Hoe herken je UPF? Het begint al bij de verpakking. Gezondheidsclaims, groene labels, toegevoegde vitaminen, minder suikers, lage calorieën: de kans is bijna 100% dat het hier gaat om UPF. Wil je het zeker weten? Lees dan het ingrediëntenlabel. Is het geen ingrediënt waar je zelf thuis mee kunt koken, dan is het UPF. 

In Brazilië zijn ze al een aantal stappen verder. Sinds 2014 wordt het eten van UPF officieel afgeraden. In de meeste landen in Zuid-Amerika heeft UPF een zwart waarschuwingslabel op de verpakking. Net zoals bij sigaretten het geval is, word je in deze landen terecht gewaarschuwd voor de schadelijke gezondheidseffecten van UPF. Gezondheidsclaims zijn verboden in Argentinië. Ook zijn er beperkingen op de marketing van UPF, heeft UPF geen plek binnen scholen en wordt er in Colombia extra belasting geheven op UPF. 

Het is nog niet duidelijk of deze maatregelen genoeg zijn om de schadelijke gezondheidseffecten van UPF op grote schaal tegen te gaan. Maar het duurde ook lang voordat regulering van de tabaksindustrie een positieve invloed had op de hoeveelheid mensen die stierven aan longkanker. Hoewel er nog steeds mensen roken, doen ze dit nu in de wetenschap dat het ongezond is. Het wordt tijd dat meer mensen zich gaan realiseren dat het consumeren van UPF meer schade aanricht dan tabak ooit heeft gedaan. 

Ultra Processed People

De blog is geïnspireerd door het boek van Chris van Tulleken. Leer meer over UPF in dit zeer interessant geschreven boek! Lees de originele Engelse versie of kies voor de Nederlandse vertaling. 

Meer blogs

Facebook-f Youtube

© 2025 Lieneke’s Yoga Company