Ishvara, god van de yoga
- Yoga met Lieneke
1.24 Ishvara is een uniek wezen van bewustzijn, onaangeraakt door de kleuringen (klesha’s), karma’s en het resultaat en de opslag van karma’s. 1.25 In Ishvara ligt het zaad van grenzeloze alwetendheid. 1.26 Ishvara is de leermeester van alle voorgaande leraren, want zij is niet beperkt door tijd. 1.27 Haar aanduider is OM.
Wat is Ishvara?
Ishvara is een speciale purusha, een uniek wezen van bewustzijn. Het is een eeuwige, altijd aanwezige, alles doordringende, alwetende en richting gevende intelligentie. Ishvara is de god van de yoga.
Patanjali omschrijft Ishvara als een bijzonder centrum van bewustzijn, onaangeraakt door de klesha’s, karma’s en de verzameling van hun indrukken. Ishvara is dus géén individuele ziel. Ishvara heeft geen eigen identiteit, geen persoonlijkheid. Ishvara handelt niet, bouwt geen karma op en lijdt niet, zoals alle levende wezens, onder de effecten van karma. Ishvara staat buiten de tijd, boven oorzaak en gevolg. Ishvara is een uniek onderdeel van de realiteit, geen entiteit met een eigen ‘lichaam’. Ishvara is bewustzijn.
Wat is Ishvara niet?
Ishvara is niet de schepper van het universum of van het leven op aarde. Hoewel Ishvara het goddelijke vertegenwoordigd binnen de yogafilosofie, is dit godsbeeld niet te vergelijken met de monotheïstische god van de dominante patriarchale religies. Ishvara is zuiver bewustzijn, dat alle angst, zorgen en pijn wegneemt. De monotheïstische god daarentegen, is mannelijk. Hij is als een man en oordeelt, straft, eist en geeft angst voor vergelding. Goed gedrag wordt beloond en zondes worden gestraft. Boetedoening en betaling geven recht op een goed hiernamaals. Deze manier van denken over het goddelijke staat in de weg bij een spirituele beoefening en stimuleert hebzucht, gehechtheid en angst. Ishvara is het goddelijke dat toegang geeft tot hogere staten van kennis en bewustzijn.
Bestaat Ishvara, god?
Ishvara is bewustzijn. Het kan niet worden waargenomen met de zintuigen of met het denkvermogen. Het gaat onze cognitie te boven. Hoe weten we dan of Ishvara bestaat? Patanjali noemt Ishvara de leraar van alle leraren. Duizenden jaren geleden ontvingen de eerste leraren, de grondleggers van de samkhya en de yogafilosofie, hun kennis van Ishvara. Deze originele leraren van de spiritualiteit van bevrijding, hebben deze kennis mondeling doorgegeven en in de geschriften, zoals de Veda’s en de Upanishaden vastgelegd.
Degenen die Ishvara hebben gerealiseerd en kennis hebben ontvangen door op te gaan in het goddelijke, hebben deze ontvangen kennis doorgegeven en opgeschreven. Deze kennis is door woorden weergegeven in de oude teksten en door contemplatie op de betekenis van deze woorden beschikbaar voor anderen. De geschriften bevatten aanwijzingen om het goddelijke te kunnen realiseren. Ze zijn daarom zowel het bewijs van het bestaan van Ishvara als de manier om te leren over Ishvara.
© 2026 Lieneke’s Yoga Company