Waarom de Yoga Sutra’s zo moeilijk te vertalen zijn

Sutra is Sanskriet voor ‘draad’, maar wordt meestal vertaald als aforisme. Een aforisme is een korte en kenachtige zin, met daarin een idee of waarheid, bijvoorbeeld ‘Hoge bomen vangen veel wind’ of ‘Niet geschoten is altijd mis’. Het verschil tussen een sutra en een aforisme is echter dat een aforisme in één zin duidelijk is, terwijl een sutra vaak onbegrijpelijk is zonder context. Sutra’s zijn onderling in betekenis als met een draad met elkaar verbonden. De sutra tekst, met al haar ideeën, waarheden en details in een specifieke volgorde, moet dan ook eigenlijk als één geheel worden bestudeerd.

Sutra’s zijn zo kort, kernachtig en geladen met betekenis, dat ze bijna altijd uitleg en interpretatie nodig hebben. Ook zijn ze op veel verschillende manier te interpreteren. Het eerste en belangrijkste commentaar op de Yoga Sutra’s, de Yoga Bhashya, wordt toegeschreven aan Vyasa (4e-5e eeuw na Chr.), de auteur van de Mahabharata. De Yoga Bhashya verschaft essentiele context, betekenis en uitleg voor de Sutra’s. Dit taalkundig gezien echter een hele moeilijke tekst met veel technische Sanskriet termen en ingewikkelde zinsbouw, wat haar eigen vertaal- en interpretatieproblemen geeft. 

De meeste Sanskriet woorden hebben meerdere lagen van betekenis. Zo is er de afgeleide betekenis van het woord sutra, afkomstig van de werkwoordstam siv- , dat naaien (‘to sow’) betekent. Daarnaast heb je de conventionele, gangbare betekenis van het woord sutra, gebaseerd op de afgeleide betekenis: een draad, iets om mee te naaien. In vertalingen wordt er vaak gekozen voor één betekenis uit de verscheidenheid van betekenissen van complexe en gelaagde Sanskriet woorden. Maar dit is niet hoe je sutra’s wilt lezen. Alle betekenissen van de verschillende lagen van elk woord in elke sutra moeten gezien worden en begrepen worden als één geheel. 

Neem bijvoorbeeld het woord asmita, afgeleid van asmi- ‘ik ben’ dat vaak vertaald wordt als ‘ik-besef’ of ‘ik-ben-heid’, maar ook individualiteit, egoïsme, ego, verkeerde identificatie, samengesteld bewustzijn, bestaan, aanwezigheid, trots en zelfrespect kan betekenen. 

Wanneer je kiest voor een vertaling en interpretatie van de yoga sutra’s, is het daarom heel belangrijk dat je kijkt of de auteur verbonden is met een levende traditie. Hoewel vertalingen soms flink kunnen afwijken van de originele tekst, is er een niveau van begrip van de essentie van de betekenis van de sutra’s die ontbreekt in wetenschappers die de sutra’s eenduidig vertalen en slechts rationeel kunnen uitleggen.