De essentie van yoga: Abhyasa en Vairagya
- Yoga met Lieneke
Elke actie, fysiek, mentaal of verbaal, laat een indruk achter in ons denkvermogen. Hoe intenser de actie, hoe groter de indruk. Het herhalen van een actie, maakt de indruk die het achterlaat steeds dieper. Bij genoeg herhaling, veranderen onze acties en gedachten in gewoontes. Nieuwe gewoontes kunnen nog makkelijk gewist worden – denk maar aan goede voornemens – maar als we ze blijven herhalen, worden de indrukken zo diep dat ze blijvend zijn. Binnen de yoga noemen ze deze diepe indrukken Samskara’s. Samskara’s zijn gewoontes die zo diep in ons geïntegreerd zijn, dat ze onze innerlijke wereld vormgeven. Ze beïnvloeden de beslissingen die we maken en creëren zo ook weer nieuwe soortgelijke acties en gedachten.
De sterkste Samskara’s, Vasana’s genoemd, domineren ons denkvermogen en vormen de bouwstenen van onze persoonlijkheid. Ze kleuren ons denken, dat wil zeggen, we kunnen de realiteit alleen nog maar waarnemen door de lens van onze diepste indrukken. Onze Vasana’s bepalen ons concept van goed en kwaad, rechtvaardigheid en moraliteit. Onze verlangens, gevoelens, gedachten, intenties en ambities worden allemaal gekleurd door onze Vasana’s.
Het bewustzijn
We denken, voelen en handelen in overeenstemming met onze Samskara’s en Vasana’s. Ons denkvermogen heeft weinig tot geen beheersing over het eigen gedachtenproces. Het bewustzijn is bovendien zo verweven met ons denkvermogen dat het alleen kan weten en voelen wat het denkvermogen weet en voelt. Het doel van yoga is om ons denkvermogen te zuiveren van Vasana’s en Samskara’s, zodat het bewustzijn de realiteit kan ervaren zoals deze is.
Alle gedachten zetten ons denkvermogen in beweging en verstoren ons in meer of mindere mate. Gedachten die opkomen vanuit een geïrriteerd denkvermogen creëren alleen nog maar meer onrust. Gedachten die voortkomen uit een rustig en geconcentreerd denkvermogen, zijn zelf ook rustig en relatief vredig. Een groot deel van spirituele beoefening bestaat uit het verwijderen van pijnlijke gedachten en ze vervangen met constructieve, goede gedachten.
Abhyasa
Abhyasa en Vairagya vormen de techniek van yoga. Abhyasa is ‘beoefening’, ononderbroken, gedurende lange tijd en met respect. Door het denkvermogen te trainen om kalm en geconcentreerd te blijven, kunnen we de aard van onze gedachten en emoties veranderen. Dit begint niet met het identificeren en verwijderen van diepgewortelde Vasana’s. Het willen verwijderen van een Vasana dat het denken verstoort, met een ander verstoord deel van het denkvermogen, is te vergelijken met een persoon die zelf niet kan zwemmen, maar probeert een ander van de verdrinkingsdood te redden. De enige oplossing is om geheel nieuwe Vasana’s te creëren, met daarin de eigenschappen van rust, stabilteit en concentratie. Dit is Abhyasa, de beoefening.
Door elke dag te werken aan rust en concentratie, ontstaat er met genoeg herhaling een nieuwe goede gewoonte. Door deze gewoonte lange tijd vol te houden, ontstaan er nieuwe Samskara’s in onze persoonlijkheid. Uiteindelijk worden deze nieuwe Samskara’s sterk genoeg dat ze onze persoonlijkheid van binnenuit gaan beïnvloeden. Door middel van deze Vasana’s kunnen we negatieve Vasana’s gaan herkennen en vervolgens uitwissen. Ook zorgen deze nieuwe Vasana’s ervoor dat het denkvermogen minder verstorende gedachten creëert. Abhyasa in dit stadium is het in stand houden en voortdurend concentreren op deze positieve Vasana’s.
Vairagya
Vairagya is onthechting, of specifieker, ‘vrij zijn van elke kleuring, invloed of hechting’. Een denkvermogen in een staat van Vairagya is een denkvermogen dat niet langer beïnvloed wordt door gewoontes, Samskara’s en Vasana’s. Dit heet Para Vairagya. Het proces daarnaartoe is Apara Vairagya, letterlijk: ‘niet de hoogste staat van onthechting’. DIt is een lang proces van zelfreflectie, dat zich naast het proces van Abhyasa ontvouwt.
De eerste stap in Vairagya is reflecteren op de aard van weerstand en uitstelgedrag. We willen in onszelf de kracht ontdekken die inspireert tot inspanning en motiveert om te veranderen. Wanneer we onze weerstand tot verandering onder ogen kunnen zien en onze zelfreflectie dieper wordt, kunnen we tot de oorzaak van onze problemen, verstoringen en weerstand komen. Stukje bij beetje gaan we onze gewoontes, Samskara’s en Vasana’s zien, die onze persoonlijkheid vormen. Sommige gewoontes kunnen makkelijk doorbroken worden, andere vragen om veel inzet en geduld. Sommige gewoontes moeten volledig opgegeven worden, andere gewoontes moeten we transformeren. Uiteindelijk, na een lang proces van zelfreflectie en transformatie, bereiken we een staat van zelfbeheersing.
The secret of the yoga sutra's
Deze blog is volledig geïnspireerd door het boek ‘The secret of the Yoga Sutra’s‘ van Pandit Rajmani Tigunait. Dit is de beste vertaling en interpretatie van de Yoga Sutra’s die ik de afgelopen 20 jaar heb gelezen en ik wil zijn boeken (dit boek gaat alleen over het eerste boek, Samadhi Pada van de Yoga Sutra’s) je van harte aanraden!
© 2025 Lieneke’s Yoga Company