Het wereldbeeld van yoga, de 25 tattva’s
- Yoga met Lieneke
Het wereldbeeld van de yogafilosofie is gebaseerd op de samkhya filosofie. Beide hebben ze een dualistisch wereldbeeld. Ze zien alles wat bestaat als gescheiden in twee grote krachten, het onveranderlijke en eeuwige bewustzijn (purusha) en de veranderlijke en eeuwige natuur (prakriti).
De 25 tattva’s
De Samkhya filosofie heeft alles wat bestaat onderverdeeld in 25 onderdelen, de tattva’s. Tattva betekent ‘datheid’, maar wordt ook vertaald als waarheid, realiteit of principe. Het verwijst naar de essentie van dingen, hun fundamentele natuur. De 25 tattva’s zijn 25 ‘dingen’, principes of onderdelen van de realiteit.
Purusha en prakriti, bewustzijn en natuur zijn de eerste twee tattva’s. De eerste manifestatie vanuit de natuur is ons intellect, buddhi in het Sanskriet. Dan volgt ons ego, ahamkara en onze gedachten, manas. Manas is het ‘ding’ dat alle zintuiglijke indrukken die we opdoen doorgeeft aan het ego en het intellect. Onze gedachten bepalen waar de zintuigen zich op richten en filteren alle informatie die er binnenkomt. We hebben 5 zintuigen van waarneming, 5 zintuigen of organen van actie. De zintuigen verbinden zich met de elementen, 5 subtiel en 5 grofstoffelijk.
De zintuigen
Indriya betekent zintuig. De buddhindriyas zijn de 5 zintuigen van waarneming, de ogen zien, de oren luisteren, de neus ruikt, de tong proeft en de huid voelt. De zintuigen van waarneming verzamelen informatie voor het intellect (buddhi). Een andere naam voor de buddhindriyas is jnanendriyas, zintuigen van kennis.
Karmendriyas, de organen van actie, zijn de mond die spreekt, de handen die vastpakken, de voeten die bewegen, de geslachtsorganen en de uitscheidingsorganen. De organen van actie werken samen met de gedachten (manas) en verwerken ervaringen. Ze helpen het intellect om onderscheid te maken en te beslissen.
De elementen
De tanmatras zijn de 5 subtiele elementen, geluid, aanraking, vorm, smaak en geur. De mahabhutas zijn de 5 grove elementen, ether, lucht, vuur, water en aarde. Deze elementen vormen de basis van de fysiek waarneembare wereld.
Het onderscheidend vermogen
Feitelijk zijn purusha en prakriti één. Alles wat er bestaat, bestaat uit dezelfde fundamentele bouwstenen en is energie. Waarom dan dit onderscheid in 25 onderdelen? Samkhya is een puur intellectuele filosofie, gericht op kennis verkrijgen van de waarheid en hierdoor verlichting bereiken. Dit doe je door het onderscheidend vermogen, de buddhi, het intellect, zo scherp mogelijk te maken. Waar is je aandacht op dit moment, waar is je bewustzijn op gericht? Je leest deze tekst met je ogen, je hoort misschien wat muziek of andere geluiden op de achtergrond. Je verwerkt de tekens op het beeldscherm tot woorden die je kunt begrijpen met je gedachten (manas). Je bent je misschien bewust van de ‘ik’ die de tekst leest.
Door bewustwording van elke handeling en elk zintuig op elk moment, ontwikkel je een steeds sterker onderscheidingsvermogen. Je buddhi wordt steeds sterker en steeds zuiverder, doordat je je minder laat meeslepen door je gedachten en de verlangens opgewekt door de zintuigen. Dit proces gaat net zolang door totdat de buddhi net zo zuiver is geworden als het bewustzijn zelf. Deze staat van zuiverheid, is verlichting.
© 2026 Lieneke’s Yoga Company